Beogradska filharmonija 1
Beograd   2016

Beogradska Filharmonija

strelica
Beogradska filharmonija 2

Javni konkurs

Otkup

Lokacija

Beograd

Godina projektovanja

2016.

Autor

Milan Vujović dia

Projektantski tim

K.senija Pantović dia | A.nja Milojević M.arh | J.ovana Jelisavac M.arh

Objekat beogradske Filharmonije

Pozicija budućeg objekta određena je pre svega na osnovu zadatih urbanističkih uslova i uslova zaštite objekta Palate federacije (SIV). U tom kontekstu, projektom su ispoštovane zadate građevinske linije koje prate gabarit SIV-a kao i preporuka da se lokacija budućeg objekta nalazi u zoni započete gradnje Muzeja revolucije*. Drugi važan konceptualni stav autora je vezan za poziciju objekta u odnosu na šire okruženje, s obzirom da je predmetna lokacija decenijama zapostavljena, pešački gotovo nepristupačna i izolovana od bilo kakvog namenskog korištenja. Iz navedenih razloga lokalitet je nedovoljno ispitan i iz ugla iskustvenog ili spontano nastalog načina korištenja, što bi takođe moglo predstavljati izvestan putokaz u procesu projektantskog promišljanja. Evidentno je da je lokalitet izložen sa gotovo svih strana veoma čistim i neograničenim vizurama, kako sa pozicija pešačkih tokova, tako i iz okolnih javnih i stambeno-poslovnih objekata. Ovakve osobine lokacije zahtevaju sveobuhvatni pristup i traže projektantsko- planerske odgovore na više nivoa razmišljanja.

*Objekat je projektovan van započetih gabarita i temelja Muzeja revolucije (koji se predlažu za uklanjanje ili ukoliko za to postoje mogućnost za adaptaciju u tehničke prostorije, parking ili sl.)

 

Identitet mesta

U širem kontekstu lokalitet se pre svega referiše u odnosu na objekta SIV-a i palate (solitera) Ušće kao dve prostorne dominante u užem okruženju. Sledeći nivo uzročno posledičnih odnosa u prostoru jesu odnosi prema okolnim blokovima i prema izraženim objektima u njima (blok 21-šest solitera-„kaplara“, objekat NIS-a i hotel Hajat u bloku 20, kao i objekat tržnog centra Ušće koji se nalazi u kontaktnoj zoni blokova 13 i 16). U sledećem krugu ili nivou korelacija lokalitet se može dovesti u vezu sa obalom reke Dunav kao i područjem leve obale Save na Ušću i sa objektom MSU koji se u toj zoni nalazi kao dominanta. I na kraju, ali ne kao manje važan posmatran je odnos lokaliteta prema Starom gradu, kalemegdanskoj tvrđavi i beogradskom grebenu kao završnoj vizuelnoj kulisi koja čitavom prostoru priobalja predstavlja referentnu ravan i prostorni reper. Upravo taj okvir koji je ocrtan beogradskim rekama i tvrđavom predstavljao i osnovnu motivaciju za pozicioniranje, orijentaciju i dimenzije budućeg objekta što je u sledećim fazama projektovanja neminovno prouzrokovalo i ostale odluke koje se tiču saobraćajnih, funkcionalnih i estetskih rešenja.

 

Odnos prema Kalemegdanu, Ušću i „blokovima“

Budući objekat Filharmonije uspostavlja dinamičnu korelaciju u odnosu na kalemegdansku tvrđavu i time stvara okvir za artikulaciju svih ostalih prostornih odnosa u mikro okruženju. Ideja je da se stari grad (Kalemegdan) simbolički tretira kao „scena“ i da se na taj način pomešaju ili preklope uloge objekta i njegovog okruženja kako na funkcionalnom tako i na simboličkom nivou projekta. Uzajamnim razmenjivanjem vizura „od“ i „ka“ objekat Filharmonije i kalemegdanska tvrđava u predloženom rešenju svojom prostornom interakcijom otvaraju mogućnosti različitih tumačenja pojma „scene“ u gradskom ambijentu. Orijentisanjem holskih, polujavnih prostora Filharmonije prema Kalemegdanu, kao i ukupnim tretmanom transparentnog kubičnog volumena objekta („muzička kutija“) čitav međuprostor Filharmonija- Kalemegdan se pretvara u javni trg veoma velikih prostornih dimenzija ali sa veoma jasno artikulisanim osobinama trga kao aktivnog i dinamičnog prostora koji ima jasne prostorne granice i proporcije ( prostor je omeđen objektom Filharmonije, Dunavom, Kalemegdanom u parkom Ušće) sa kulom „Ušće“ kao vertikalnim akcentom i objektom MSU kao prostornim reperom u području novog trga. Obzirom na dominantnu ulogu Kalemegdanskog grebena u formiranju budućeg „trga“ čitav kncept objekta Filharmonije je usmeren ka otvaranju što većeg broja kvalitetnih vizura prema starom gradu ali i prema ostalim repernim tačkama u okruženju. U tom smislu je objekat koncipiran kao „ekstrovertan“ po pitanju vizura (dominantno orijentisan ka spoljašnjem prostoru i okruženju) i pešačke, interne, komunikacije su periferno razvijane u sklopu volumena tako da korisnik ili posetilac Filharmonije u svakom trenutku svog boravka u objektu ima širok spektar kadriranih „slika“ okruženja. Javni i polujavni delovi objekta, restorani i glavni holovi omogućavaju da se u objektu provede kvalitetno i vreme van koncertnih termina u Filharmoniji. Ovakav projektantski pristup dodatno je podcrtan projektovanjem manjeg poslovno uslužnog centra u nivou donjeg prizemlja koji je posvećen komercijalnom poslovanju Filharmonije i dužem i kvalitetnijem boravku korisnika i posetilaca i van vremena aktiviranja primarne funkcije objekta. Prostornim rešenjem omogućeno je da komercijalni i javni delovi objekta funkcionišu nezavisno čak i i toku izvođenja koncerata (prostorna „dilatacija“ u vidu trakta sa pratećim sadržajima između koncertnih auditorijuma i čeone fasade prema kojoj su orijentisane interne „lože“- prostori za odmor, opuštanje i posmatranje autentičnih kadrova novog trga, tvrđave Kalemegdan, parka i ušća beogradskih reka).

 

45°

U novobeogradskoj urbanističkoj matrici prirodno je prisutan ugao od 45°. I pored jasne i dosledno sprovedene ortogonalne šeme Novog beograda, a kao posledica susretanja zemunskog pravca i zaokretanja Dunavskog rukavca u zoni pre neposrednog ušća reke Save, Novi Beograd u svojoj urbanističkoj geometriji krije i polovinu pravog ugla. Ovu interesantnu pojavu su osetili i pretvarali u arhitekturu mnogi autori u prethodnim vremenima (primeri su u neposrednom okruženju; počevši od 6 kaplara preko objekta Energoprojekta u bloku 11a, do kompleksa NIS-Hajat pa sve do bloka 19a ili drugih, manje izraženih realizacija koje su sledile duh i logiku „nevidljive“ dijagonale u prostoru Novog Beograda. Dakle, kada se uzme u obzir ovakva morfološka situacija okruženja, nameću se pozicija i orijentacija objekta Filharmonije kao odgovor na prethodno obrazložena prostorna i topološko-morfološka svojstva lokacije. Deo bloka 13 koji je predložen kao lokacija za Filharmoniju je određen u odnosu na novobeogradsku osu i simetriju koju ona traži u urbanističkoj interpretaciji. Iako je simetrija odavno napuštena u kontekstu novobeogradskog urbanizma prostor koji je na suprotnoj strani blok 13 izgrađen u vidu bloka 12, nameće ideju o nekoj vrsti prostorne kompenzacije. Ona se dešava u proporcijskom modelu 9 kvadrata koji se otkrivaju u jugoistočnom delu bloka 13. Dakle obuhvaćeni prostor od oko 360/360 metara tretiran je kao pripadajući za novu namenu. Ovaj prostor omeđen je novoprojektovanom internom saobraćajnicom koja spaja bulevare Mihajla Pupina i Nikole Tesle i predstavlja okosnicu saobraćajnog rešenja u bloku. U sledećoj projektantskoj iteraciji predloženi prostor je podeljen na 9 kvadrata veličine 120/120 m koji su poslužili kao proporcijska matrica-„lejer“ za pozicioniranje i dimanzionisnje kako novog objekta Filharmonije tako i svih ostalih elemenata prostornog i funkcionalnog uređenja u bloku (pešačke staze, kolski pristupi, parking prostori, zelene i parkovske površine, PP putevi...i dr.) Ova nevidljiva matrica je prisutna kako na urbanističkom nivou plana tako i kroz implementaciju i varijacije u samoj strukturi, sklopu i geometriji objekta.

 

Otvorena scena

Pojam otvorene scene u predloženom rešenju tumačen je dvojako: kao prostor za izvođenje muzičkih i drugih scenskih priredbi i kao širi pojmovni i prostorni kontekst interakcije grada i užeg lokaliteta. Scena je u prvom tumačenju materijalizovana kao prostor koji je namenjen za izvođače i koji ima svoju poziciju i funkciju. Drugo tumačenje tretira širi gradski potez kao scenu čiji je dominantni okvir kalemegdanska tvrđava. U oba slučaja objekat Filharmonije zauzima dvostruku ulogu; U prvoj, to je scena- pozornica u kojoj se dešava dinamična muzička koncertna aktivnost, koja ima svoje dve dvorane- auditorijuma. Druga uloga objekta je preuzeta iz konteksta posmatranja grada kao scene (ili scenografije za različite scene) i to je uloga gledališta, tribine, amfiteatra, lože... Objekat Filharmonije projektovan je tako da sadrži prizemlje koje je raščlanjeno na dva nivoa povezana grandioznim stepeništem koje preuzima ulogu otvorenog gledališta. Takođe , u arhitektonskom konceptu Filharmonije izdvaja se sa transparentna opna koja usmerava i orijentiše unutrašnje prostore otvorenim i direktnim vizurama ka Kalemegdanu. Time je, kroz ukupnu arhitektonsko urbanističku artikulaciju objektu dato jasno i nedvosmisleno mesto u prostornom i metafizičkom kontekstu uz primenu minimalnih projektantskih sredstava: orijentacije, pozicije (funkcionalne dispozicije) i materijalizacije; transparentna opna, zavesa koja otvara unutrašnjost objekta ka pejzažu i prouzrokuje dinamičan odnos dve „scene“: Filharmonije i grada (trga).

 

„Trougao“

U posmatranom trouglastom delu bloka 13 koji se nalazi u kontaktnoj zoni sa blokom 12 analizirano je nekoliko, po mišljenju autora, važnih aspekata. Pored ostalog, predloženi koncepta valorizuje prostorne i programske potencijale lokaliteta kao upotrebljivog gradskog prostora koji može biti korišten u komercijalne svrhe kroz plansku i artikulisanu izgradnju. U tom smislu projektom se istražuju optimalne prostorne i programske mogućnosti mesta i njihov granični (optimalni) odnos sa okruženjem. Postojeća benzinska stanica, po mišljenju autora, ni u estetskom ni u programskom smislu nije adekvatna kao trajno rešenje na lokaciji. Objekat SIV-a koji je od posmatrane lokacije na pristojnoj distanci, „traži“ zbog svog višestrukog značaja, određenu suptilnost u tretiranju okolnog prostora. U balansu između takvih inputa (zaštita prostornog i vizuelnog identiteta spomenika kulture i komercijalizacija i otvaranje mogućnosti za gradnju) ponuđeno je rešenje koje, po stavu autora, nudi optimalnost u svakom od posmatranih aspekata arhitektonskog koncepta. Lokalitet je saobraćajno i prostorno rešen tako da je podeljen na javnu i komercijalnu zonu koja se sastoji od tri novoformirane građevinske parcele (svaka je površine oko 4700 m2 ) a koje su kroz nacrt urbanističkog rešenja u svemu opremljene prema važećim planerskim pravilima iz gen. plana Beograda (kolski i pešački pristupi, ulazi u podzemne garaže, distance, spratnost, kapaciteti, požarni propisi, koeficijenti zauzetosti i izgrađenosti itd.) Ono po čemu su predloženi gabariti karakteristični jeste specifičan pristup u prostornoj distribuciji volumena koji je podređen proklamovanim ciljevima koji se odnose na širu prostornu sliku ali i insistiranju na komercijalnoj upotrabljivosti prostora i njegovoj atraktivnosti za potencijalno ulaganje. Predloženim rešenjem se težište volumetrije bloka povlači ka težištu „trougla“ i pomera dalje od bulevara Mihajla Pupina i bočne interne saobraćajnice koja razdvaja blokove 12 i 13. U frontu bloka dominira niska spratnost P+2 i u okviru nje adekvatni trgovačko-uslužni sadržaji. Viša spratnost (do p+8+Ps i P+9) nalazi se u težištu- središtu lokaliteta. Ovakav raspored volumena „štiti“ u prostornom i vizuelnom smislu, kako objekat SIV-a (kome se daje dodatni prostorni značaj) tako i postojeće objekte u bloku 12 koji predstavljaju svojevrstan „reper“ u užem prostornom kontekstu. Pored navedenog, novi objekti svojom arhitektonskom interpretacijom referišu na početne ideje planera Novog Beograda kao mesta modernosti i avangarde. Takođe, ako se posmatra kretanje duž bulevara Mihajla Pupina, predloženo volumetrijsko rešenje pojačava značaj horizonta i linearnosti pravca kretanja prema palati Ušće (i budućem objektu Filharmonije) i podcrtava i afirmiše prisustvo dominantnog objekta SIV-a u tom zaokruženom kompleksu objekata i blokova.